Hendrik Weijer HARTEN


1861 - 1901


Op 9 Augustus 1878 vertrok Hendrik op 17 jarige leeftijd samen met zijn broer Herman, zoals Jan Hermanus genoemd werd, naar Nederlands Oost-Indië. Hij zou zijn vaderland nooit meer terugzien. Aangekomen in Indië werden zij in Poerbolinggo (Oost-Java) door hun oudere broer Johan opgevangen. Johan had zich daar reeds twee jaar eerder gevestigd.

 

Het is voor te stellen dat de twee jongste van de vier broers Harten al zo jong naar Indië vertrokken omdat hun “tweede” moeder , de voormalige dienstbode van hun moeder Heintje (Hendrina van der Horst) te oud was (73 jaar) om nog voor de jongens te zorgen of misschien was ze overleden.

 

Hendrik vond tenslotte in Soerabaja een betrekking als “Boomklerk” bij de Firma B. van Leeuwen & Co, een export maatschappij o.a. in tabakswaren.

 

Hier trouwde hij in 1889 met Mia Glättli, een dochter van een KNIL-militair, die uit Bonstetten in Zwitserland afkomstig was. Zij kregen zes kinderen, waarvan zoon Jacob slechts 3 jaar werd.

Toen in 1901 in Soerabaja een cholera epidemie uitbrak stuurde Hendrik zijn vrouw, die van hun 6e kind in verwachting was, met de kinderen naar Lawang in de bergen. Er stierven ongeveer 500 á 600 mensen per dag in Soerabaja.

In zijn laatste brief d.d. 28 november 1901 aan zijn broer Wouter schrijft Hendrik dat hij zich zorgen maakt over Mia als zij in Lawang zal moeten bevallen omdat daar geen artsen of vroedvrouwen aanwezig zijn.
Twee weken later ontvangt Wouter een lange brief van zijn broer Johan met de mededeling dat Hendrik aan de Cholera is gestorven en dat zijn laatste woorden waren: “Ik ga naar huis”. (2)

 

overlber-HW-Harten-1902-1

Krantenartikel over overlijden H.W.Harten verschenen  in Soerabaia

 

overlber-HW-Harten-1902


Overlijdensbericht te Amsterdam

 

 

http://www.imexbo.nl/mediapool/74/744902/resources/big_33384790_0_800-530.jpg

 

Graf van Hendrik Weyer Harten en zijn zoontje Jacob

"Peneleh" begraafplaats te Surabaya: Vak G - Straat 19west: nr. B2289.

 

Er was een levensverzekering van f. 12.000,-- afgesloten. Dat zou volgens Johan aan Mia slechts een inkomen van f. 50,- per maand bezorgen. Johan schreef dat hij voor zover het in zijn vermogen lag het gezin zou helpen. Het is heel aannemelijk dat Johan zijn schoonzuster Mia in Indië en later in Holland geldelijk heeft ondersteund.

 

 

 

NOOT

 

1. In het archief van Rotterdam komen we een Hendrina van der Horst tegen, Geboren op 05.11.1805. Gedoopt op 21.11.1805, Dochter van Jozephus van der Horst en Margaretha Azon, wonen aan de Glashaven. Op 14.09.1831 trouwt Hendrina te Rotterdam met Johann Heinrich Krüger uit Lavelsloh (Hannover), oud 34 jaar. Zijn moeder heet Ilse Marie Krüger en zijn vader is onbekend. Verder geen gegevens gevonden.

 

2. Hendrik Weyer Harten (1861-1901) is begraven op de "Peneleh" begraafplaats te Surabaya: Vak G - Straat 19west: nr. B2289.
Zijn zoontje Jacob (1893-1896) ligt daar ook.

Peneleh  is het oudste kerkhof van Surabaya, het dateert uit ca 1840. En het verkeerde in 2006 toen Hans Vervoort dit kerkhof bezocht in een deplorabele toestand. Er waren ooit plannen om het te ruimen, maar daar is men kennelijk niet toe gekomen.

Willem Walraven schreef in de jaren dertig over Peneleh: "Het is er gloeiend heet en het is er geheel boomloos. De graven liggen in het gelid want de doodgraver was bepaald een sergeant". meer dan elders bergt Peneleh een keur aan bestuurders, generaals, militairen, MWO-ers, vrijmetselaars, ondernemers, zelfs een Gouverneur-Generaal.Voor wie houdt van oude graven, monumenten uit een ver verleden, vrijmetselaarstekens, pompeuze zerken, beschrijvingen van expedities, imponerende teksten, wie oor en oog heeft om nog eenmaal die echo te horen uit een wereld van meer dan 100 jaar geleden, een wereld die al lang niet meer bestaat, die moet beslist een bezoek brengen aan Peneleh, voordat het niet meer kan.

Huiveringwekkend
Alleen al de aanblik bij het naderen van deze dodenakker, is tegelijk fascinerend en huiveringwekkend. Vanaf de Kali Mas met z’n drukte en warmte, de ontelbare stalletjes, het krioelende verkeer, de mensenmassa’s van Indonesië’s tweede grootste stad, is het een klein eindje naar de door armoedige huisjes omgeven oude Europese begraafplaats. 

Wie de ooit hagelwit gepleisterde graven nu nadert, kan z’n ogen niet geloven. Van het wit dat op oude luchtfoto’s oogverblindend schitterde is weinig meer over, het prikkeldraadhek staat amper nog recht, de muren eromheen zijn afgebrokkeld, aan de rand van de begraafplaats bevinden zich openbare vuilnishopen. Her en der smeulende hopen afval. Kippen en geiten grazen het gras tussen de graven af.

Het betreden is voor de liefhebber een sensatie op zich. De grote toegangspoort is doorgaans gesloten, maar wie aan de linkerzijde, tegenover het huisje met de ooit toepasselijke naam ‘Ons Hoekje’, door enkele warungs loopt, komt via de zijingang vrij op Peneleh binnen.

Het valt niet mee om al struikelend langs graven, wadend door metershoog gras nog een bepaald graf te vinden, zeker als het nummer niet bekend is. Veel graven in Indië bestonden uit een met rode bakstenen gemetseld blok steen van ca 1½ bij 2 meter, daarna gepleisterd en daarboven een op 4 palen steunend dak van golfplaat of geheel opgetrokken uit steen. Na zoveel jaren is het dak meestal verdwenen.

Met een oude foto in de hand, wil het vinden van een markant graf nog weleens lukken, of men is aangewezen op een stapel oude grafboeken, die dan per periode moeten worden doorgenomen. Met hand- en voetwerk overigens, maar de oude, alleen Indonesisch sprekende beheerder is wel behulpzaam met zijn onlangs gerenoveerde plattegrond waarop alle graven met nummer netjes staan aangegeven.

De graven aan de rechterzijde van de begraafplaats zijn door aanwonende geannexeerd als opslagplaats, als kippenhok of geitenstal. Menig monumentaal grafmonument is totaal vernield, heeft geen enkele leesbare tekst meer en staat als een oude Griekse tempel uit een ver verleden, te zinderen in de hitte die Surabaya eigen is.

 

begrpl-Peneleh-1-400

 

Zie ook:

- http://www.pixagogo.nl/2899614149
- http://www.pentalpha.nl/Kuburan_Peneleh.htm
- http://www.dodenakkers.nl/artikelen/peneleh.html

 

 

Drs. Sibrand P. Martens

 

Voor reacties