Wouter Pieter Harten Sr.

1851-1912

 

Wouter groeit op in Rotterdam. Als hij 4 jaar is sterft zijn drie jaar oudere broertje en is hij de oudste van de kinderen. In totaal kregen zijn ouders er negen. Het eerste kind stierf twee maanden na de geboorte en later overleden er nog drie.

Zijn vader, hoofdonderwijzer van de Diaconieschool aan de Frankenstraat in Rotterdam, zorgde er voor dat zijn kinderen goed onderwijs genoten. Het lage inkomen van een onderwijzer en het grote gezin dat onderhouden moest worden zal wel een rol gespeeld hebben dat Wouter naar de Zeevaartschool in Amsterdam ging, deze opleiding was immers gratis. Dankzij het goede onderwijs dat  zijn vader hem gaf slaagde Wouter voor het toelatingsexamen, wat voor een 13 jarige jongen een hele opgave was. Op 27 Augustus 1864 werd Wouter “ingenomen” en in het Comportementboek onder nummer 2574 ingeschreven.

Als Wouter 14 jaar wordt krijgt hij op zijn verjaardag op school te horen dat zijn vader is overleden. Een hele grote slag voor hem en het gezin. Wouter is nu de oudste “man” van de familie en hij zal tot op zekere hoogte de Vaderrol voor zijn jongere broers gaan vervullen.

1-W.P.Harten & Hendrik Kissing  Wout Hartens met Hendrik Kissing

Op 27 Augustus 1868 wordt Wouter als Jongen op het schip “Rotterdam” onder Kapitein Jansen geplaatst en vaart met een “gagie” van f 10,-- van Rotterdam naar Java en komt op 26 Juni 1869 met een goed attest van deze reis terug. Ruim een maand later op 31 Juli vertrekt hij weer naar Java met hetzelfde schip en kapitein. Nu als 3e Stuurman met een “gagie” van f. 20.--. Op 21 Juli 1870 komt hij weer met een goed attest terug van deze reis. Op 25 Juli krijgt hij Eervol ontslag van de kweekschool der Zeevaart.

scan0007          scan0001

Aantekenboekje van W.P. Harten, 1874.
(Inhoud: Aantekeningen Goniometrie, Bewijs der methode van Doumes voor de uurhoek, Inhoudsvinding,
Winden, Eenige Verhoudingen, Papieren van de Kapitein, Nieuwe Afmetingen,
Vuren en Vuurschepen, Hollandse Zeegaten: beschrijvingen.

In 1872 treedt Wouter in dienst van de Stoomvaart Maatschappij Nederland en gaat in Den Helder wonen. Daar maakt hij kennis met de familie W.F. Kissing-Kikkert en ontmoet dochter Willy. In 1874 begint er een liefde te groeien tussen Wouter en Willy, van wie verwacht wordt dat zij zich met een zekere Weidner uit Haarlem zal verloven. Heimelijk schrijven zij elkaar brieven door tussenkomst van Willy’s  vriendin Anna. Uit die brieven blijkt dat ze smoorverliefd op elkaar zijn. Op 23 Februari 1776 trouwen zij in Nieuwediep en gaan aan de Hoofdgracht 72 wonen. Wouter is dan 1e Officier.

Dankbetuiging uit de krant t.g.v. het huwelijk van Wouter en Willy.

In 1875 wordt Wouter  lid van de Vrijmetselaars Loge “Willem Frederik Karel”.

Op 17 Mei 1878 wordt de eerste zoon Wouter Pieter Jr. geboren. Enkele weken na zijn geboorte vertrekt Wouter Sr. weer naar zee, nu als 1e Officier aan boord van s.s. “Prinses Amalia”, waarmee hij in 1883, op de 23e reis van dit schip, als Kapitein zal uitvaren. Zijn tweede zoon Willem wordt  op 18 Augustus 1879 ook in Nieuwediep geboren. Wouter vaart op dat moment in de Ned. Indische wateren nu als 1e officier onder kapitein T.J. Aukes op de “Voorwaarts”. Van Juni 1879 tot April 1881 maakt hij 4 reizen naar Nederlands Indië op de "Voorwaarts" (de 10e, 12e, 13e en 14e reis van dit schip), waarvan de 13e als Kapitein.  Dankbare passagiers plaatsen na deze reis een advertentie in de krant.

scan0010

Advertentie dankbare passagiers.

Samen met de administrateur G. Diepering verzekert hij zich bij Zeemanshoop voor de reizen van 02.05.1881 tot 16.08.1881, van 06.09.1881 tot 02.01.1882 en van 09.01.1882 tot 02.06.1882. Tussen de eerste reizen liggen 14 dagen en tussen de laatste slechts 7 dagen die Wouter samen met zijn vrouw en kinderen kan doorbrengen. Zijn beroep brengt mee dat hij op de meeste verjaardagen van Willy, van de kinderen of van zichzelf op zee is. Voor Willy laat hij voor haar verjaardag steevast een brief met een cadeau achter. Deze brieven heeft Willy zuinig bewaard.

In 1883 woont de familie Harten in Haarlem op de Gedempte Oudegracht 67 (1). Daar wordt zijn oogappel Nelly, geboren op 6 dagen na precies 4 jaar na Willem. Het is op dat belangrijke moment dat hij voor de eerste keer als kapitein van de “Prinses Amalia” de 23e reis van dit schip maakt (2) dat van 1874 - 1906 in de vaart was. Wouter maakt als Kapitein in totaal 20 reizen (de 23e t/m de 43e ) met de “Prinses Amalia”.

                      

                                S.S. “Prinses Amalia”

Het is pas in 1887 dat Wouter wordt ingeschreven onder nr. 926 als Effectief Lid van het College “Zeemans Hoop”. In 1908 wordt hij zelfs van dit college plaatsvervangend commissaris.

scan0011

Brief van het Zeemans-College ZEEMANS-HOOP, Amsterdam, 15-3-1887.
(Kapitein W.P. Harten te Haarlem is tot Effectief Lid van dit college aangenomen)

Als op 23 Augustus 1888 Wouter en Willy 12,5 jaar getrouwd zijn vaart hij door het Suezkanaal. De nacht daarvoor heeft hij op de brug gestaan toen het schip bunkerde, zodat alles tot en met de kaartenkamer onder het roet kwam te zitten. Die ochtend vindt Wouter een brief van Willy, die zij met 1e officier Van der Veer heeft meegegeven. Wouter schrijft dan een ontroerende brief aan Willy waarin hij van zijn grote liefde voor haar getuigt. Op dat moment woont het gezin Harten op de Wagenweg 34 (3) in Haarlem. Daar stuurt hij die dag ook een telegram heen:

scan0001

Telegram van Wouter aan Willy t.g.v. hun 12.5 jarige huwelijksdag.

Meestal gebruikt hij voor de mededeling, die hij Willy doet een code (4), maar in dit geval voldoet één woord: Felicité.

Uit zijn brieven blijkt hoe hij zowel met zijn broers, die respectievelijk in 1876 (Johan) en in 1878 (Herman en Hendrik) naar Indië zijn gegaan als met het thuisfront in Holland meeleeft. Als hij  in 1890 de 41e reis met de “Prinses Amalia” maakt klaagt hij er over dat in Padang geen brief van Johan ligt en in Batavia is er ook al geen bericht van Herman maar gelukkig wel van zijn broer Hendrik.  Daarin staat dat bij Herman en Marie op 2 Januari een zoon is geboren. In Batavia logeert  Wouter bij de familie Van Heusden, van wie de zoon Willem in de jaren 1906-07 in Amsterdam bij de familie Harten woont. Willem van Heusden stuurt Nelly Harten dan bijna dagelijks een ansichtkaart, omdat dit lieve kleine meisje dat zo prijs op stelt. Verder schrijft Wouter dat collega Koops met een kapotte machine te Makassar (Z-Celebes) ligt en naar Singapore gesleept moet worden en daardoor maanden later in Batavia zal aankomen. Ter geruststelling schrijft hij Willy dat hij elke ochtend tegen de malaria een eierlepeltje “sulphat chinine en een glaasje conjac” neemt! Hij wil snel van Priok weg: niet goed voor ’t volk. Twee zitten al op het wachtschip in de boeien. Hij meldt ook dat de “Sumatra” de haven komt binnenvaren en dat hij heeft gehoord dat het in Holland vriest en de “Oranje” in Amsterdam ingevroren ligt: daar boft v/d W. (de kapitein?) mee. Verder klaagt hij dat er zo weinig passagiers zijn: slechts drie.

Zijn laatste reis als kapitein begint op een dag na zijn verjaardag - 13 Februari - in 1892. Hij vaart met zwaar weer uit en alles gaat goed totdat de M.D. excentrische schijf heet loopt zodat het schip 2 uur lang ronddrijft. De hoofdmachinist Metzelaar (familie van zijn vrouw Willy) klaarde het toen. De twee zoontjes van zijn broer Johan waren ook aan boord om naar hun ouders in Indië terug te gaan. Op deze reis staat hij zijn hut af voor f. 100,-. In een brief van twee dagen eerder schrijft hij dat de kooi te kort voor hem was. Hij sliep waarschijnlijk toch al niet meer in de kapiteinshut.

In ditzelfde jaar wordt Wouter tot directeur van het Zeemanshuis in Amsterdam benoemd en zo komt er een einde aan zijn zeemansleven.

Zeemanshuis ca 1858-1         Zeemanshuis 1908

Zeemanshuis, 1858  en 1908

 

Kantoor Zeemanshuis         Directeurskamer Zeemanshuis

Zeemanshuis: Kantoor en Directeurskamer in de tijd van W.P.Harten Sr.,

 

Zeemanshuis-4      Zeemanshuis-3

Het Zeemanshuis gebouwd in 1856 zoals het er in 2007 uitziet.

De familie Harten verhuist in Juli van datzelfde jaar van Haarlem naar het Zeemanshuis aan Kadijksplein 8. Nu kan Wouter  van zijn gezin genieten en reizen door Europa maken. We lezen in brieven van 1897 dat Wouter en Willy zelfs Noors leren! Of ze naar Noorwegen geweest zijn is niet bekend maar wel dat ze in de zomer van 1903 in Genève bij Willy’s vriendin Bets Cretier en haar moeder Anna logeren. Wouter keert eerder dan Willy terug naar Amsterdam en geeft haar dan per brief instructie over het kaartspel Wist en vertelt ook dat de oude Beurs wordt afgebroken. Uit die brief blijkt dat de heren  Schaafsma en Wielinga bij hem op kantoor zitten en zij hebben daarnaast ook tuinman/knecht Hannes en dienstmeisje Naatje. Zij houden zelfs kippen en in de tuin staan vruchtbomen o.a. een morellenboom.

Het wordt een druk huishouden met veel kinderen voor kortere of langere tijd in de kost. Ook veel aanloop van o.a. de heer B.J.G.Volck. Op zijn visitekaartje staat:  Capitaine de Frégate e.r. Marine Royale Hollandaise, Directeur de l’École Navale du Zeemanshuis Amsterdam, 3 Plantage Muidergracht, Amsterdam (5).  Als Nelly 14 jaar wordt stuurt hij een bedankbrief voor het pianotooisel dat zij geborduurd heeft ter gelegenheid van de 9e Augustus (zijn verjaardag?) en feliciteert Nelly. Hij geeft haar een broche cadeau in de vorm van een klaverblad van drie harten omgeven door een ring. Hij schrijft daarbij dat het klavertje de drie kinderen Harten en de ring de huiselijke kring van vader en moeder voorstellen. Daarmee geeft hij aan hoe hij de huiselijke warmte waardeert, die hij bij de familie Harten thuis ervaart.

Er komt veel familie logeren; de bedden zijn meestal allemaal bezet. Het is er altijd gezellig, want Wouter is een zeer aimabel man en Willy mag wel een gezellige “dikkerd” genoemd worden. Zoon Wout gaf haar niet voor niets de koosnaam “Dikkie”.

In 1893 wordt Wouter lid van de Rijkscommissie tot examineren van Stuurlieden ter Koopvaardij voor Stoom- en Zeilvaart. Hij zal, totdat hij in 1911 ziek wordt, examens in Rotterdam afnemen. Dit was een prettige afwisseling van zijn werk en leverde bovendien een extra inkomen op. Een geëxamineerde schrijft later dat mijnheer Harten tijdens het afnemen van het examen zo plezierig, geduldig en innemend was.

Uit een kasboek dat van Wouter bewaard is gebleven krijgen we enig inzicht in zijn verdiensten en uitgaven over de jaren 1904 t/m 1906. (6) Hij houdt dat zeer consciëntieus  bij. Een weerspiegeling van zijn karakter.

Eind jaren negentig blijkt Wouter goed ingeburgerd te zijn in het sociale leven in Amsterdam. Zozeer zelfs dat hij zich in 1897 kandidaat stelt om voor de Vereniging “Amstels Middenstand” in de Amsterdamse Gemeenteraad voor District II gekozen te worden.

 

scan0017

AMSTELS MIDDENSTAND, Weekblad gewijd aan plaatselijke belangen.
Officieel Orgaan van de Vereeniging  Amstels Middenstand.
In Nr. 3 d.d. Zondag 11 Juli 1897 staat W.P. Harten op de verkiezingslijst van District II.

Als hij gekozen is stromen de felicitaties binnen in de vorm van visitekaartjes. (7)

Op 7 september 1897, nadat zijn geloofsbrieven waren onderzocht, werd W.P. Harten geïnstalleerd als raadslid. (8)

In 1899 wordt Wouter lid van de Commissie van Bijstand in het beheer der verschillende -gemeente- Handelsinrichtingen.

Nu Wouter Raadslid is heeft hij een (nieuw) Galakostuum nodig dat hij door D.G.Gosens, Tailleur, Kerkstraat 291 huis b/d Reguliersgracht, Amsterdam laat vervaardigen, die ook voor de heer Wentholt, de heer Jacobus - Officier van Justitie - en Mr. Van Teylingen -  advocaat procureur- werkt. Het wordt zeker het galakostuum voor Kapitein der Koopvaardij voorzien van borduursels o.a. op de kraag en van een degen. Dat dit kostuum noodzakelijk is blijkt uit een brief van 24 April 1900 aan dochter Nelly. Wout schrijft: “Ik was Donderdags bij het bal ten hove en maakte de 23e met het bootje van de Koninginnen een tocht langs en naar de handelsinrichtingen. Ondanks de koude bleven zij aan dek en waren op het platte dak van het nieuwe Entrepot. Overal op het IJ schuiten en vlotten met juichende mensen. Om 4 uur waren we weer terug aan de Ruyterkade en om 6 uur het diner ten hove, dat niet lang duurde daar de beide koninginnen om 8 uur in het concertgebouw moesten zijn. Pas om 8 uur 15 traden zij uit van het diner. Er staat niets over dit al in kranten want de letterzetters staken. De beide Koninginnen gaan a.s. Maandag naar Arolsen.”

zeemanshuis 28 april 1908 met Koningin

De Koningin passeert het Zeemanshuis

Een dag na vertrek van de Koninginnen komt de Boerendeputatie aan. Weer andere drukte. Ook het ontvangen van sollicitanten voor de Gemeentelijke H.B.S. en Gymnasium behoort tot Wouter’s taak.

Bij de volgende raadsverkiezingen  in 1903 wordt Wouter helaas niet herkozen.

verder

Drs. Sibrand P. Martens

Voor reacties